کانون تئاتر دانشگاه علوم پزشکی زنجان
 
قالب وبلاگ
نظر سنجی
فعالیت های کانون تئاتر در سال 1392 را چگونه ارزیابی می کنید؟






2- کمدی میانه (ادامه ی مطلب)

با شکست آتن از اسپارت طی جنگ های پلوپونزی و سقوط آتن در سال 404  ق.م. ، کمدی کهن که حاوی شدیدترین انتقاد های سیاسی از حکمرانان و سوء تدبیر آنان در اداره ی جامعه بود، از ارزش و اعتبار افتاد. در این هنگام نمایش های کمدی از حیث مضمون، روش میانه روتری را اتخاذ کردند و اگرچه هنوز هم در نمایش های کمدی تمسخر شخصیت های آن دوران مطرح بود، اما «دیگر سیاستمداران و فیلسوفان وشاعران و سردران، مورد تمسخر واقع نمی شدند. بلکه کمدی میانه به همین اکتفا می کرد که زنان فاسد و مردان عیاش و ماهیگیران و آشپزان را دست بیندازد. ده ها هزار نفری که هنوز به تماشای تئاتر می رفتند چنان از روزگار سرخورده شده بودند که اصلاً نمی خواستند از سیاست چیزی بدانند» (کیندرمن، 1365 | ص 173). سقوط تاریخی آتن سبب شد که کمدی ها به جنبه های مادی زندگی و مسائل سطحی تری روی بیاورند. دولت در آن زمان چنان حساس شده بود که هیچ یک از مسئولان و کارگزاران نه می توانست و نه می خواست که انتقادی را بر روی صحنه ی تئاتر ببیند و بشنود. در واقع دولت آتن به آرزویی دست یافت که در قرن پنجم ق.م. درعهد زمامداری پریکلس از رسیدن به آن ناکام مانده بود.در سال 404 ق.م. و همچنین چند بار پس از آن، مقامات عالی کشور کوشیدند که مانع «سوء استفاده از آزادی» در نمایش های کمیک گردند. آنها می کوشیدند قوانینی وضع کنند که طی آن حمله به شخصیت های روز را از صحنه ی کمدی ها برای همیشه بیرون برانند. اما هر بار با مقاومت روبرو می شدند و قانون آنها از اعتبار ساقط می شد. مردم در قرن پنجم ق.م. علاقه ی شدیدی به انتقادهای سیاسی داشتند و این شیوه ی انتقادی که به قول کیندرمن، واضع آن، کراتینوس بود (همان | ص 155)، به مذاق پریکلس خوش نمی آمد و سعی می کرد آن را محدود یا ممنوع کند. اما در کمدی های میانه، بدون حکم جکومتی، منش و دیدگاه نویسندگان تغییر یافته بود.

آیا این امر را باید یک عقب گرد در اندیشه ی ملت یونان تلقی کرد و آن را ناشی از ضعف فرهنگی دوران جدید قلمداد نمود؟ داوری در این مورد اندکی دشوار است. به هر حال تمدن یونان ضربه های جبران ناپذیری از جنگ پلوپونزی به خود پذیرفت و اگرچه در این دوران، عصر طلایی، راه انحطاط به خود گرفت، ولی این تمدن در سده ی چهارم پیش از میلاد هنوز به کلی از پا در نیامده بود. می توان چنین گفت که رشد فرهنگ یونانی در این قرن متوقف نشد. هنرمندان، نویسندگان و فیلسوفان بزرگی طی این سده ظهور کردند و اگرچه عظمت عصر پیشین هرگز احیا نشد و یونان از نظر سیاسی تا حدود زیادی دچار یک عقب گرد تاریخی شد، اما پیشرفت های فرهنگی نوینی از راه رسید.

البته نباید نادیده بینگاریم که در این دوره ، در عرصه ی تئاتر، پیشرفت های کمّی بیش از پیشرفت کیفی بوده است و تراژدی نویسان و کمدی نویسان بزرگ، کمتر ظهور کرده اند. درسده ی چهارم پیش از میلاد، تراژدی نویسی ادامه یافت و نویسندگان به اساطیر فرعی تر ، به ویژه اساطیری که طبیعتی تأثیرانگیز داشتند روی آورند و عناصر جدلی و صحنه هایی شبیه به صحنه های ملودراماتیک را بیش از پیش وارد آثار خود کردند. از طرف دیگر در این هنگام محبوبیت کمدی افزایش یافت (براکت، 1363 | ص103 ).

طی دوره ی کمدی میانه، یعنی از 404تا سال 336 ق.م. (به قدرت رسیدن اسکندر) نام حدود 57 کمدی نویس شناخته شده که 607 نمایشنامه از آنان به جای مانده است. اچ. جی. رز در اثر خود، از کتابی به نام دوکومویدیا که مؤلف آن ناشناس است چنین نقل می کند که: «شاعران این دوره به ابداعات هنری نمی پرداختند، بلکه گفتار روزمره را به کار می بردند و بهترین نوشته هایشان چیزهایی است که به نثر نوشته اند. آثارشان به ندرت طعم و رنگ شاعرانه دارد. عمده ی توجه شان معطوف به طرح و چهارچوب داستان است» (رز، 1358 | ص 347). رز، عصر کمدی میانه را دوره ای افسرده خوانده است. و شاید علت این تلقی او، استناد به همان مطالب کتاب دوکومویدیا باشد. البته رز، به نکته ظریفی نیز اشاره می کند که نباید آن را از نظر دور داشت و آن اینکه بیشر قطعاتی که ازآثار کمدی نویسان این دوره به دست ما رسیده، با وسطه ی اشخاصی بوده است که توجهی به هنرتئاتر نداشته اند. از جمله : «آتنایوس»، محقق اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم میلادی، که اثر بسیار یزرگ 15 جلدی او درباره ی انواع غذاها و آشامیدنی ها و همچنین موسیقی، رقص، بازی ها، و دیگر سرگرمی های اجتماعی است. دیگری «پولوکس» نام داشته که در قرن دوم میلادی در یونان می زیسته و تنها اثر او یک لغتنامه ی ده جلدی یونانی است و طبیعتاً زمینه ی مورد علاقه ی او علم لغت شناسی است. و بالاخره «ستوبایوس» که در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم میلادی می زیست و گلچینی از آثار پانصد نویسنده ی یونانی را گردآوری کرد. «ستوبایوس» عمدتاً در طلب نکته های اخلاقی وقت می گذارند.

بنابراین در آثار محققان پیشین، حتی یک اثر را نمی توان یافت که در ارائه ی نکات ظریف و مطایبه آمیز و یا ذوق دراماتیک شاعران کمدی میانه، کوششی مبذول داشته باشد (همان، ص 348).

نظر «هاینتس کیندرمن» در خصوص کمدی میانه، دیدگاهی مبدعانه و ظریف است. به نظر کیندرمن، بزرگترین خدمت کمدی میانه به عالم تئاتر آن است که توانست برای نخستین بار، مسأله ی عشق را در تئاتر کمدی مطرح کند (کیندرمن، 1365 | ص 175). در واقع کمدی در سده ی چهارم پیش از میلاد، از الگوی تراژدی های آن عصر در رویکرد به عشق تبعیت کرد. تراژدی نویسان این دوره همان گونه که قبلاً اشاره کردیم از شخصیت های اساطیری بزرگ فاصله گرفتند و از همه مهم تر اینکه زنان را با موضوعات مربوط به خودشان و نه به عنوان دستمایه ای برای تبیین فاجعه های زندگی مردان، وارد درام کردند. آنان بی گمان در این کار تحت تأثیر «اوریپید» قرار داشتند. در پاره ای از تراژدی های اوریپید بر خلاف آثار سوفوکل و اشیل، اساساً موضوعات زنانه مطرح است. در واقع اوریپید، دیدگاه های رومانتیک را به تراژدی افزود و این خصوصیت تراژدی، از سوی دیگر به کمدی میانه، راه بازکرد و در دوران پس از اسکندردر عصر «کمدی نو» به غایت کمال خود رسید.

متأسفانه از نمایشنامه های کمدی میانه به جز دو نمایشنامه ی آریستوفان که در اواخر عمر نوشته است، فقط قطعاتی پراکنده بهدست آمده است و ملاک شناخت آثار نویسندگان این عهد، صرفاً بر پایه ی همین دو نمایشنامه شکل گرفته است: اکلسیازوسای و پلوتوس که به ترتیب در سالهای 393 و 388 ق.م. نوشته شده اند و با بررسی  آنها می توان به ویژگی های عمده ی آثار کمدی نویسان این دوره پی برد. ضمن اینکه باید توجه داشته باشیم که رنگ بوی سیاسی کمدی های پیشین آریستوفان در این دو نمایشنامه هنوز به کلی محو نشده، اما می توان گفت انتقادهای او جنبه ی اجتماعی تری به خود گرفته است.

کمدی میانه جدا از دگرگونی های مضمونی، در ساختار نیز تحول پذیرفت. نقش گروه همسرایان بسیار تقلیل یافت که بی گمان در این خصوص نیز از آخرین تراژدی اوریپید تبعیت می کرد. اصولاً بسیاری از تراژدی های اوریپید را می توان به دو بخش مستقل و جدا از هم تقسیم کرد. در یک بخش آن حوادث و ماجراهای اصلی بیان می شود و داستان به پیش می رود. وبخش دیگر سرود خوانی همسرایان است که در میان وقایع اصلی می آید. البته این دو بخش، لازم وملزوم یکدیگر نیستند. «رز» بخش های سرود خوانی همسرایان را در آثار اوریپید «مانع و مزاحم» خوانده است (رز 1348 | ص 282). اما چنانکه خواهیم دید، این اسلوب در کمدی نو و آثار مناندر به یک نقطه ی عطف می رسد و قطعات همسرایی به کلی از کمدی حذف می شود.

نام برخی از کمدی نویسان این دوره چندان در پردهی ابهام نیست از جمله:

«آلکسیس» ، که به گفته ی سویداس فرهنگنامه نویس قرن دهم میلادی، زادگاهش در بندر «صور» در لبنان قرار داشته و به استناد همین منبع، او عموی «مناندر»، شناخته شده ترین نمایشنامه نویس دوره ی کمدی نو بوده است. 245 نمایشنامه به او نسبت داده اند.

«آناکساندریدس» نیز مثل آلکسیس، آتنی نبوده، گویا اهل «رودس» یا «کولوفون» بوده و 55 نمایشنامه به او منسوب است.

«آنتیفانس» نیز آتنی نبوده، ولی در مورد زادگاهش اختلاف نظر هست، قطعات پراکنده ای از نمایشنامه های او به دست آمده. یکی از شوخی های قدیمی که امروز هم در میان مردم رایج است، برای نخستین بار در نوشته های او ظاهر شده است:

«- فلانی زن گرفته.

ـ چه می گویی؟ واقعاً زن گرفته؟ آخرین باری که دیدمش زنده بود و داشت کارش را می کرد!»(همان | ص 351).

قطعاتی چند از پسران آریستوفان به نام های «آراروس»، «نیکوستراتوس» و «فیله تایروس» به دست آمده که البته فاقد ظرافت و نکته سنجی های آثار پدرشان است. همچنین در آثار کمدی نویسان نامبرده در زیر، در دوره ی میانه نام برده شده، ولی اطلاعات بیشتری از آنها در دسترس نیست: «دیدوروس»، «ائوهیپوس»، «اپیکراتس»، «کراتینوس» (مشهور به کراتینوس کهتر، چون در قدیم نیز، نمایشنامه نویسی به نام کراتینوس نیز وجود داشته است)، «منه سیماخوس»، «تئوفیلوس»، «ائوبولوس»، «تیموکلس» و «کسنارخوس».

ادامه دارد....

 




طبقه بندی: هنر تئاتر، 
برچسب ها: کمدی میانه، تئاتر،  
[ جمعه 10 آذر 1391 ] [ 04:14 ب.ظ ] [ سمانه عزیزخانی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ


لوگوی اختصاصی کانون تئاتر

توی صحنه غریب زندگی هممون در نقش یک بازیگریم

باهمیم تو بازیای روزگار از درون هم ولی بی خبریم

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب


English / Arabic / French / Turkish / Persian  تماس با ما Online User



در این وبلاگ
در كل اینترنت
ایجاد خبرنامه ایمیلی

  • کد موزیک
  • قالب وبلاگ
  • ضایعات
  • شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات